Nepotyzm

Nepotyzm – co to jest

Nepotyzm to faworyzowanie krewnych lub bliskich osób przy zatrudnianiu, awansach, przyznawaniu premii i innych decyzjach w pracy, gdy o wyborze decyduje pokrewieństwo, a nie kwalifikacje i wyniki. Osobę, która tak postępuje, nazywa się nepotystą. Gdy uprzywilejowani są znajomi, a nie rodzina, mówi się o kumoterstwie.

Słowo pochodzi od łacińskiego nepos, czyli „wnuk” lub „bratanek”. W średniowieczu określano tak praktykę papieży, którzy mianowali swoich bratanków kardynałami i rozdawali krewnym urzędy kościelne.

Rodzaje nepotyzmu

Przykłady nepotyzmu w pracy

• Stanowisko otrzymuje syn dyrektora, choć na rozmowy przyszli lepsi kandydaci.
• Krewny przełożonego dostaje awans przed współpracownikami z lepszymi wynikami.
• Bliska osoba menedżera podlega mu bezpośrednio, a on sam ocenia jej pracę.
• Dostawcę wybiera się dlatego, że należy do znajomego właściciela, bez porównania ofert.

Dlaczego nepotyzm szkodzi firmie

• Demotywacja zespołu: gdy kariera zależy od znajomości, spada zaangażowanie i rośnie rotacja.
• Słabsze decyzje: kluczowe stanowiska zajmują osoby, które nie są najlepiej dopasowane.
• Utrata zaufania: pracownicy przestają wierzyć w uczciwość ocen i awansów.
• Mniejsza różnorodność: zespół składa się z osób z jednego kręgu, wbrew zasadom DEI.
• Ryzyko wizerunkowe i prawne: szczególnie w sektorze publicznym i spółkach z udziałem państwa.

Nepotyzm a polecenia pracownicze

Nie każde zatrudnienie znajomego to nepotyzm. Program poleceń pracowniczych również korzysta z osobistych kontaktów, ale polecony kandydat przechodzi ten sam proces co inni. Nepotyzm zaczyna się tam, gdzie znajomość zastępuje ocenę. W firmach rodzinnych praca krewnych jest naturalna, o ile obowiązują ich te same wymagania i procedury.

Jak zapobiegać nepotyzmowi w firmie

1. Wprowadzić politykę dotyczącą krewnych. W kodeksie postępowania zobowiązać pracowników do zgłaszania pokrewieństwa ze współpracownikami i kandydatami.
2. Wykluczyć bezpośrednią podległość. Bliskie osoby nie powinny pracować w relacji przełożony i podwładny.
3. Stosować wyłączenie. Nikt nie uczestniczy w decyzjach o zatrudnieniu, ocenie czy wynagrodzeniu krewnego.
4. Ustrukturyzować rekrutację. Wywiad ustrukturyzowany i te same kryteria dla wszystkich kandydatów.
5. Przejrzyście awansować. Jasne wymagania dla każdego poziomu i decyzje podejmowane kolegialnie.
6. Zapewnić bezpieczny kanał zgłoszeń. Możliwość anonimowego zgłoszenia konfliktu interesów w ramach systemu sygnalistów.

Nepotyzm w polskim prawie

W firmach prywatnych przepisy nie zakazują zatrudniania krewnych, dlatego zasady ustala sama organizacja. Inaczej jest w administracji publicznej: na przykład ustawa o pracownikach samorządowych zakazuje zatrudniania osób spokrewnionych lub spowinowaconych w warunkach bezpośredniej podległości służbowej. Rozwiązania tego typu warto przenieść do polityk firm prywatnych.

PeopleForce pomaga podejmować przejrzyste decyzje kadrowe. W Recruit każda osoba prowadząca rozmowę wypełnia kartę oceny według tych samych kryteriów, więc decyzja o zatrudnieniu opiera się na porównywalnych ocenach. Schemat organizacyjny w Core HR pokazuje, kto komu podlega, a anonimowe zgłoszenia w module Desk dają pracownikom bezpieczny kanał do zgłaszania konfliktu interesów.