Sprawdzanie referencji (ang. reference check) polega na rozmowie z byłymi przełożonymi lub współpracownikami kandydata, aby potwierdzić jego doświadczenie, wyniki i sposób pracy. Przeprowadza się je na ostatnim etapie rekrutacji, gdy zostaje jeden lub dwóch kandydatów, i zawsze za zgodą osoby sprawdzanej. Zwykle wystarczą dwie lub trzy osoby polecające i rozmowa trwająca 15-20 minut.
Rozmowa kwalifikacyjna pokazuje, jak kandydat opowiada o swojej pracy. Referencje pokazują, jak tę pracę wykonywał zdaniem ludzi, którzy widzieli ją z bliska. Krótkie wyjaśnienie pojęcia zawiera definicja sprawdzania referencji, a poniżej opisano praktyczną procedurę.
Osoba polecająca dodaje informacje, których nie da się uzyskać na rozmowie: jak kandydat radził sobie pod presją, jak przyjmował informację zwrotną, czy doprowadzał zadania do końca.
Fakty z CV. Stanowisko, okres zatrudnienia, zakres odpowiedzialności: zespół, budżet, projekty.
Wyniki. Czy osiągnięcia opisane przez kandydata miały miejsce i jaką część pracy wykonał samodzielnie.
Współpraca. Komunikacja, konflikty, reakcja na krytykę.
Ryzyka. Powtarzające się problemy, o których kandydat nie wspomniał.
Referencje warto sprawdzać obowiązkowo przy stanowiskach kierowniczych, przy dostępie do finansów, danych klientów lub tajemnicy przedsiębiorstwa, a także wtedy, gdy w CV są niejasności: przerwy w zatrudnieniu, bardzo krótkie okresy pracy, wysokie stanowiska w małych firmach.
Art. 22¹ Kodeksu pracy zawiera zamknięty katalog danych, których pracodawca może żądać od kandydata: imię i nazwisko, datę urodzenia, dane kontaktowe, wykształcenie, kwalifikacje zawodowe i przebieg dotychczasowego zatrudnienia. Opinii byłych przełożonych w tym katalogu nie ma. Dlatego referencje można zbierać tylko za zgodą kandydata, a zgoda musi być dobrowolna, zgodnie z RODO.
W praktyce kandydat sam wskazuje osoby polecające i potwierdza na piśmie, że pracodawca może się z nimi skontaktować. Wystarczy wiadomość e-mail lub odpowiedź w formularzu. Odmowa podania referencji nie powinna więc oznaczać automatycznego odrzucenia kandydatury.
O stan zdrowia, ciążę i plany rodzinne, stan cywilny, poglądy polityczne i religijne, pochodzenie. Takie pytania tworzą ryzyko dyskryminacji, której zakazuje art. 18³a Kodeksu pracy, i nie dają żadnej przydatnej informacji rekrutacyjnej.
Osobno należy ustalić kwestię obecnego pracodawcy. Telefon do obecnego przełożonego może kosztować kandydata pracę, dlatego bez jego wyraźnej zgody się tam nie dzwoni.
Najcenniejsze referencje daje bezpośredni przełożony z ostatnich dwóch-trzech lat: stawiał zadania i oceniał wyniki. Przy stanowiskach kierowniczych warto dodać podwładnego lub współpracownika z innego działu, aby zobaczyć, jak kandydat zarządza i współpracuje. W przypadku freelancerów sprawdzi się klient z dłuższego projektu.
Znajomi, krewni i osoby, z którymi kandydat pracował kilka tygodni, nie są dobrym źródłem. Jeśli wśród kontaktów są wyłącznie koledzy z tego samego poziomu, warto dopytać o powód: czasem jest zupełnie zrozumiały, na przykład firma została zamknięta.
Poinformować z wyprzedzeniem. Już na pierwszej rozmowie warto zaznaczyć, że na ostatnim etapie będą sprawdzane referencje.
Uzyskać kontakty i zgodę. Dwie lub trzy osoby z różnych miejsc pracy: imię i nazwisko, stanowisko, okres współpracy, telefon lub e-mail.
Przygotować pytania pod stanowisko. Sześć-osiem pytań sprawdzających kluczowe wymagania z opisu stanowiska.
Umówić rozmowę. 15-20 minut przez telefon daje więcej niż ankieta e-mailowa: słychać pauzy i można dopytać.
Notować odpowiedzi możliwie dosłownie, od razu w profilu kandydata, aby decyzję podejmował cały zespół rekrutacyjny.
Porównać z wrażeniami z rozmów i podjąć decyzję przed wysłaniem oferty.
Dzień dobry, [imię]. Nazywam się [imię], jestem rekruterem w firmie [nazwa]. [Imię kandydata] ubiega się u nas o stanowisko [stanowisko] i wskazał Panią/Pana jako osobę, z którą współpracował w [firma] w latach [lata]. Czy znajdzie Pani/Pan 15 minut w tym tygodniu na kilka pytań o jego pracę? Kandydat wyraził zgodę na tę rozmowę.
Najpierw fakty, potem oceny. Kolejność ma znaczenie: gdy rozmówca przypomni sobie kontekst, jego odpowiedzi o cechach kandydata stają się konkretniejsze.
Fakty
W jakiej roli współpracowała Pani/Pan z [imię] i jak długo?
Jakie było jego stanowisko i za co odpowiadał?
Dlaczego odszedł z firmy?
Wyniki
Który jego wynik uważa Pani/Pan za najmocniejszy?
Którego zadania nie zrealizował albo zrealizował gorzej, niż oczekiwano?
Jak radził sobie z terminami?
Współpraca
Jak reagował na krytykę?
Proszę opisać konflikt w zespole z jego udziałem. Jak się zakończył?
Z kim pracowało mu się najtrudniej i dlaczego?
Stanowiska kierownicze
Jak przydzielał zadania zespołowi?
Kto z jego podwładnych rozwinął się w tym czasie i w jaki sposób?
Na koniec
Co powinien dalej rozwijać?
Co pomoże mu szybciej odnaleźć się w nowym zespole?
Czy zatrudniłaby go Pani/zatrudniłby go Pan ponownie na to samo stanowisko?
Ostatnie pytanie jest najważniejsze. Zdecydowane „tak, bez wahania” i ostrożne „zależy od stanowiska” znaczą coś zupełnie innego, nawet jeśli wcześniej padały same pochwały.
Jedna powściągliwa opinia to jeszcze nie powód do odmowy. Ludzie odchodzą z firm z powodu konfliktów, a były przełożony nie zawsze jest obiektywny. Sygnałem jest powtarzalność: gdy dwie osoby z różnych miejsc pracy niezależnie opisują ten sam problem.
Na co zwrócić uwagę:
osoba polecająca nie potwierdza stanowiska, okresu zatrudnienia lub zakresu zadań z CV;
na pytanie o ponowne zatrudnienie pada pauza lub odpowiedź nie na temat;
wszystkie odpowiedzi są ogólne, bez przykładów;
kandydat nie podał kontaktu do żadnego przełożonego i nie wyjaśnił dlaczego;
oceny dwóch osób polecających wyraźnie się różnią.
Jeśli wątpliwości pozostają, warto omówić je z kandydatem otwarcie i dać mu szansę wyjaśnienia kontekstu. Decyzję podejmuje manager ds. zatrudnienia razem z rekruterem, a referencje są dla niego jednym z argumentów, nie wyrokiem.
Referencje to dobrowolna opinia, której pracodawca nie musi wystawiać. Nie należy ich mylić ze świadectwem pracy: to obowiązkowy dokument z danymi o zatrudnieniu, który pracodawca wydaje zawsze, bez ocen. Wystawiając referencje, warto trzymać się faktów. Opinia musi być zgodna z prawdą, a jej przekazanie innej firmie wymaga zgody byłego pracownika.
Wzór referencji: co powinno się w nich znaleźć
nagłówek: miejscowość, data i dane firmy;
imię i nazwisko pracownika;
stanowisko i okres zatrudnienia;
zakres obowiązków;
dwa-trzy konkretne osiągnięcia, najlepiej z liczbami;
podpis osoby wystawiającej, jej stanowisko i dane kontaktowe.
W Recruit sprawdzanie referencji można ustawić jako osobny etap lejka rekrutacyjnego. Wejście kandydata na etap uruchamia automatyzację: kandydat otrzymuje wiadomość z prośbą o kontakty do osób polecających, rekruter dostaje zadanie, a w profilu pojawia się notatka. Odpowiedzi zapisuje się w notatkach profilu kandydata, więc widzi je cały zespół rekrutacyjny.
Na liście kandydatów widać status zgody na przetwarzanie danych w rekrutacji i datę jej ważności. Po podjęciu decyzji kandydat przechodzi na etap oferty, a dalej do onboardingu, bez ręcznego przenoszenia danych.
Nie. Opinii byłych przełożonych nie ma w katalogu danych z art. 22¹ Kodeksu pracy, więc pracodawca może je zbierać tylko za zgodą kandydata. Najprościej uzyskać ją na piśmie razem z kontaktami.
Nie. Obowiązkowe jest świadectwo pracy, a referencje to dobrowolna opinia. Jeśli pracodawca je wystawia, powinny być zgodne z prawdą.
Dwie lub trzy z różnych miejsc pracy. Jedna opinia łatwo okazuje się przypadkowa, a więcej niż trzy rzadko wnoszą coś nowego.
Zapytać o powód. Często chodzi o obawę, że dowie się obecny pracodawca. Można zaproponować kontakty z wcześniejszych miejsc pracy lub do osób, które już odeszły z firmy.
Referencje to opinia ludzi, którzy pracowali z kandydatem. Weryfikacja przeszłości dotyczy faktów z dokumentów: wykształcenia, uprawnień, wpisów w rejestrach. Przy większości stanowisk wystarczą referencje, przy finansowych i kierowniczych robi się oba sprawdzenia.
Zespół redakcyjny PeopleForce tworzy i udoskonala materiały o zarządzaniu personelem, rekrutacji, rozwoju zespołów i technologiach HR. Każdy artykuł przechodzi weryfikację redakcyjną pod kątem rzetelności, aktualności i zrozumiałości. Materiały opierają się na sprawdzonych źródłach, badaniach branżowych, praktycznym doświadczeniu oraz własnej analityce PeopleForce, w tym na zanonimizowanych danych, aby dostarczać specjalistom HR, menedżerom i właścicielom firm przydatnych i wiarygodnych informacji.
Zarządzaj cyklem życia pracownika na jednej intuicyjnej platformie – od pierwszego dnia po sprawny offboarding. Zautomatyzuj powtarzalne zadania i wyeliminuj błędy ręcznego przepisywania danych, zyskując czas na budowanie relacji z zespołem.

Co oznacza RCP, jakie są rodzaje systemów rejestracji czasu pracy, co mówi Kodeks pracy o ewidencji i jak krok po kroku wdrożyć system w firmie.
Automatyzacja procesów HR – jak obliczyć ROI i przekonać CFO? Wzór, kalkulacja dla firmy 200 os., koszty TCO i 4 dźwignie oszczędności.
„Przecież działa” to najczęstszy argument przeciw digitalizacji HR. Jak policzyć czas kadr na ręczną pracę i zbudować business case?